Μετά...

Του Νίκου Πέτρου

Αυτό τον Αύγουστο (το μεγαλύτερο μέρος του οποίου πέρασα την Αθήνα λόγω υποχρεώσεων) οι συγκρίσεις και οι απολογισμοί είναι αναπόφευκτοι.

Τέσσερα χρόνια μετά, λίγα θυμίζουν την Αθήνα των Ολυμπιακών Αγώνων. Με εξαίρεση το Δήμο της Αθήνας, η πόλη μας είναι βρώμικη! Στην καθημερινή μου διαδρομή για μπάνιο, τα πεζοδρόμια και η κεντρική νησίδα της παραλιακής, αλλά και οι περιφραγμένοι χώροι των ολυμπιακών εγκαταστάσεων, ήταν γεμάτα σκουπίδια σε πάρα πολλά σημεία και δεν καθαρίστηκαν, τουλάχιστον ως το τέλος Αυγούστου (φωτογραφία στη σελ. 4). Ίδια κατάσταση και σε πολλά σημεία του περιφερειακού του Υμηττού, αλλά και σε συνοικιακούς δρόμους. Βρώμικες, επίσης, ήταν και οι περισσότερες ακτές, εκτός των οργανωμένων, ιδιαίτερα σε Γλυφάδα, Βούλα και Καβούρι. Σε κάποια σημεία τα σκουπίδια παρέμειναν, αυξανόμενα, από τα μέσα Ιουλίου ως και το τέλος Αυγούστου, αλλά και σε παραλίες που εμφανώς καθαρίζονταν, οι συμπολίτες μας φρόντιζαν να τα ...αντικαταστήσουν αμέσως.

Οι νέες, το 2004, οδικές αρτηρίες ήδη φτάνουν σε σημείο κορεσμού και η συμφόρηση τις ώρες αιχμής είναι συχνή, αν όχι καθημερινή, ακόμα και στην Αττική Οδό. Μόνη φωτεινή εξαίρεση η επέκταση του μετρό.

Όσο για τα περίφημα «Μητροπολιτικά Πάρκα» βρίσκονται κολλημένα στα γρανάζια της γραφειοκρατίας, των απαιτήσεων των διαφόρων εμπλεκομένων φορέων, τη διαχρονική αδιαφορία των κρατούντων για τα περιβαλλοντικά προβλήματα της πρωτεύουσας αλλά, κυρίως, στην έλλειψη πόρων και την ανάγκη του Δημοσίου για έσοδα.

Το Διευρυμένο Νομαρχιακό Συμβούλιο Αθηνών-Πειραιώς έχει ήδη στραφεί κατά των υπουργείων Εθνικής Άμυνας και ΠΕΧΩΔΕ που εμποδίζουν τη δημιουργία του Πάρκου Γουδή, όπως είχε οριοθετηθεί από τη μελέτη του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας-ΕΜΠ, και προωθούν την εμπορική συνεκμετάλλευση του χώρου. Είναι ενδιαφέρον ότι, στις 18 Ιουλίου, το θερινό τμήμα της Βουλής ψήφισε νομοσχέδιο του ΥΠΕΧΩΔΕ που προβλέπει την προσθήκη επιπλέον 28.000 τ.μ. κτιρίων για την ανέγερση «Πολιτιστικού Κέντρου της Ελληνικής Αστυνομίας» (ουσιαστικά, όμως, πρόκειται για το νέο Διοικητήριο της Αστυνομίας).

Στο χώρο των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων Φαλήρου φύτρωσαν ήδη πολυκαταστήματα ενώ στο Πάρκο Φλοίσβου που έχει παραχωρηθεί στο δήμο Π. Φαλήρου καταγγέλλονται παρατυπίες και παράνομες χρήσεις. Το υπόλοιπο τμήμα, από τις εγκαταστάσεις του beach volley (που έχουν παραχωρηθεί σε ιδιωτική εταιρεία για να γίνουν «ο Λυκαβηττός(!) της παραλίας») μέχρι το ΣΕΦ, έκτασης 240 στρεμμάτων, είναι εγκαταλελειμμένο και θυμίζει χωματερή. Εδώ, σύμφωνα με τον μεταολυμπιακό σχεδιασμό, επρόκειτο να δημιουργηθούν οικολογικό πάρκο και ποδηλατόδρομος. Από την άλλη πλευρά της παραλιακής, στο χώρο του παλιού Ιπποδρόμου θα κατασκευαστούν η Εθνική Λυρική Σκηνή, η Εθνική Βιβλιοθήκη και Πολιτιστικό και Παιδευτικό Πάρκο (έκτασης 160 στρεμμάτων) με δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος». Όλα δείχνουν ότι το συνολικό «νέο» πράσινο στην μεγάλη αυτή έκταση κατά μήκος της παραλίας θα περιοριστεί σε αυτό το πάρκο.

Τέλος, στο χώρο του παλιού αεροδρομίου στο Ελληνικό το «μεγαλύτερο Μητροπολιτικό Πάρκο της Ευρώπης», όπως είχε εξαγγελθεί το 2001 και ξανά προ των Ολυμπιακών αγώνων, παραμένει ακόμα στα χαρτιά, παρά τις διαβουλεύσεις ετών. Μεγάλες αντιδράσεις, ιδιαίτερα των γύρω δήμων, έχει εγείρει το πλέον πρόσφατο σχέδιο που παρουσίασε το ΥΠΕΧΩΔΕ στο τέλος του 2007. Το σχέδιο αυτό προβλέπει τη δόμηση μικρού μέρους της συνολικής έκτασης, που φτάνει τα 6.500 στρέμματα μαζί με το χώρο του γκόλφ Γλυφάδας, και μετατροπή του υπολοίπου σε πάρκο. Η πρόταση του ΥΠΕΧΩΔΕ χαρακτηρίζεται, από τους περισσότερους φορείς, ως πρόχειρη (χαρακτηριστικά προβλέπει αναλογία μόλις 7 δένδρων και 3 θάμνων σε κάθε στρέμμα, που μάλλον παραπέμπει σε σαβάνα), ασαφής (αναφέρεται δόμηση 300 στρεμμάτων, αν όμως συμπεριληφθούν και τα συνοδά έργα -δρόμοι, χώροι στάθμευσης κ.λπ.- ο «δομημένος» χώρος είναι πολύ μεγαλύτερος) ενώ αφήνει «παράθυρα» για επέκταση της οικοδομήσιμης έκτασης.

Ένα χρόνο μετά, οι συμπολίτες μας λίγο φαίνεται να επηρεάστηκαν από τις πυρκαγιές του 2007, ή από τις καμπάνιες των περιβαλλοντικών οργανώσεων, ΜΜΕ και αρμόδιων φορέων.

Αν και οι πυρκαγιές ήταν φέτος περίπου 25% λιγότερες από πέρσι, ο συνολικός αριθμός στο διάστημα Μαΐου-Αυγούστου πλησίασε τις 5.000 και κάποιες από τις μεγαλύτερες και πιο επικίνδυνες (Ρόδος, Σκόπελος, Οινόη, Βαρυμπόμπη) οφείλονται αποδεδειγμένα σε αμέλεια! Στην Αττική, ιδιαίτερα στα ανατολικά του νομού, υπήρξε σημαντική αύξηση των πυρκαγιών στα περαστικά δάση (102 μόνο στο διάστημα 26 Ιουνίου - 20 Ιουλίου, έναντι 300 σε ολόκληρο το 2007).

Η μεγάλη φωτιά της Ρόδου (κάηκαν πάνω από 50.000 στρέμματα) ανέδειξε απαράλλακτα τα προβλήματα δασοπροστασίας και πυρόσβεσης: πλημμελής καθαρισμός δασών, έλλειψη δρόμων πρόσβασης, προβλήματα συντονισμού, οργανωτικά προβλήματα (ο διοικητής της Πυροσβεστικής αντικαταστάθηκε μέσα στην περίοδο υψηλού κινδύνου), άρνηση της συνδρομής εθελοντών.
Ενδεικτική της «ευαισθησίας» μας για τη φύση είναι η σύλληψη στη Ρόδο, ούτε μήνα μετά τη φωτιά, τεσσάρων κατοίκων γειτονικού χωριού που κυνηγούσαν πλατώνια στα καμένα!

Όσο για την αποκατάσταση των περσινών καμένων και εκεί κύριο χαρακτηριστικό είναι η ...απραξία.
Η πολυδιαφημισμένη «αναδάσωση» του Εθνικού Δρυμού της Πάρνηθας (της οποίας τη σκοπιμότητα πολλοί αμφισβητούν) με προϋπολογισμό 2,5 εκατομμυρίων ευρώ για τη φύτευση 100.000 δέντρων, κυρίως ελάτων, σε περίπου 4.000 στρέμματα, κατέληξε σε φιάσκο. Το τμήμα Αναδασώσεων της Περιφέρειας Αττικής προκήρυξε το διαγωνισμό για το έργο αναδάσωσης με ....λάθος όρους! Έτσι, η διαδικασία ακυρώθηκε και, εν όψει των δεσμεύσεων, το έργο «έσπασε» σε μικρότερα τμήματα ώστε να επιτρέπεται η απευθείας ανάθεσή τους. Εκταμιεύτηκαν τελικά μόλις 120.000 ευρώ, καλύφθηκε πολύ μικρή έκταση είναι πιθανό μεγάλο ποσοστό των φυταρίων να μην επιβιώσει καθώς φυτεύθηκαν στη λήξη της περιόδου δενδροφύτευσης. Ένα άκαιρο και άχρηστο έργο που έγινε καθαρά για πολιτικές σκοπιμότητες.

Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, 400.000 στρέμματα απειλούνται άμεσα με ερημοποίηση λόγω διάβρωσης στα καμένα της Ηλείας και της Εύβοιας, ενώ άλλα 596.081 στρέμματα κρίνονται ως μετρίου κινδύνου. Τα αντιπλημμυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα που έχουν ολοκληρωθεί όμως καλύπτουν ελάχιστο μέρος των καμένων εκτάσεων και μόνο γύρω από την Ολυμπία έχουν κατασκευαστεί σε ικανοποιητικό βαθμό από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Ήδη από τον περασμένο Οκτώβριο υπάρχουν καταγγελίες για καταπάτηση εκτάσεων και εκτεταμένη παράνομη υλοτόμηση καμένων δένδρων σε κάποιες περιοχές, ενώ είναι ελάχιστες οι περιοχές που πάρθηκαν μέτρα για τον περιορισμό της βοσκής στα καμένα. Ιδιαίτερα στο δάσος του Καϊάφα, αναφέρονται πολλά περιστατικά παράνομης υλοτόμησης, ακόμα και δένδρων που έχουν αρχίσει να ξαναπρασινίζουν, ενώ υλοποιούνται μικρής έκτασης αναδασώσεις και άλλα έργα, χωρίς να είναι ενταγμένα σε κάποιο σχέδιο αποκατάστασης της δομής και της φυσιογνωμίας της προστατευόμενης περιοχής, ιδιαίτερα στην κρίσιμη φάση της φυσικής αναγέννησης.

Η Πολιτεία φαίνεται πως δεν αδιαφορεί μόνο για το περιβάλλον, αλλά και για τους πολίτες. Η καταγραφή των ζημιών σε καλλιέργειες δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί σε πολλές περιοχές, η προμήθεια ζωοτροφών έχει σταματήσει, δεν έχουν δοθεί αποζημιώσεις για την παραγωγή που καταστράφηκε, οι επιχορηγήσεις για αγροτικά μηχανήματα είναι μικρές, ενώ το αναπτυξιακό πρόγραμμα για την Ηλεία θα ...εξαγγελθεί οσονούπω. Από τα 1.488 καμένα σπίτια κτίζονται ή επισκευάζονται μόλις τα 397. Τα μέτρα αποκατάστασης που προώθησε το ΥΠΕΧΩΔΕ «κόλλησαν» στο χαρακτηρισμό πολλών κτισμάτων ως αυθαιρέτων, σε κληρονομικά προβλήματα και στην έλλειψη τίτλων ιδιοκτησίας (πράγμα σύνηθες στην ύπαιθρο) αλλά και στις γραφειοκρατικές απαιτήσεις (όπως η πληρωμή των μελετών για τα νέα σπίτια από τους ιδιοκτήτες). Οι νομοθετικές ρυθμίσεις που θα διευκολύνουν τις διαδικασίες χρηματοδότησης προχωρούν με βραδείς ρυθμούς.
Τέλος, πέρα από την έκτακτη οικονομική ενίσχυση (συνολικού ύψους περίπου 400 εκατομμυρίων ευρώ) που δόθηκε άμεσα στους πυρόπληκτους, μικρή είναι η περαιτέρω συνδρομή του κράτους. Από τα 200 περίπου εκατομμύρια ευρώ που συγκεντρώθηκαν από δωρεές ιδιωτών για την αρωγή των πυρόπληκτων και διαχειρίζεται το Ειδικό Ταμείο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών έχουν διατεθεί, μετά από ένα έτος, μόλις τα 30. Μάλιστα υπάρχουν σημαντικές αντιδράσεις γιατί περίπου 7 εκατομμύρια δόθηκαν για αντιδιαβρωτικά έργα στην Αρχαία Ολυμπία και το νομό Ηλείας.

Τελικά φαίνεται ότι ούτε τα θετικά αποτελέσματα μιας οργανωμένης προσπάθειας ούτε το σοκ μιας τεράστιας καταστροφής είναι αρκετά για να αλλάξει κάτι σε αυτή τη χώρα.